Lykilári í jafnréttisbaráttu kvenna og hinsegin fólks er að ljúka, en baráttunni er þó hvergi nærri lokið. Við hjá UN Women á Íslandi rifjum upp nokkra jafnréttissigra ársins 2025.
Kvennaárið 2025
Tugir þúsunda tóku þátt í Kvennaverkfalli þann 24. október, sýndu samstöðu með jafnrétti kynjanna og heiðruðu um leið baráttukonurnar sem á undan komu. Minnst var þess að 50 ár voru liðin frá hinum sögulega Kvennafrídegi árið 1975. Þá stöðvuðu konur íslenskt samfélag með því að leggja niður launuð og ólaunuðu störf til þess að sýna fram á mikilvægi vinnuframlags kvenna. Eins var þess minnst að fimmtíu ár voru frá fyrsta Kvennaári Sameinuðu þjóðanna.
Þrátt fyrir þrotlausa baráttu í fimmtíu ár má greina bakslag í jafnréttisbaráttunni: tilkynningum um kynbundið ofbeldi fjölgar, launamunur kynjanna eykst og enn ríkir misrétti í verkaskiptingu á heimilum.
March Forward – heimsherferð UN Women á Íslandi
March Forward
UN Women á Íslandi skipulagði heimsherferðina March Forward í þágu jafnréttis í samstarfi við UN Women. Herferðinni var hrint úr vör á Alþjóðlegum baráttudegi kvenna, þann 8. Mars, og stóð yfir til ársloka. Markmið herferðarinnar var að vekja athygli á bakslaginu sem orðið hefur í réttindum kvenna og hinsegin fólks undanfarin ár og skapa samtal og samstöðu um jafnrétti.
Íþróttahreyfingin og framhaldsskólar um allt land lögðu herferðinni lið með því að taka þátt í samstöðugjörningnum Backwards Walk. Herferðin náði augu og eyrum tveggja milljarða áhorfenda víða um heim.
My voice, my choice – stærsta femíníska hreyfing í Evrópu
Mín rödd, mitt val er hreyfing sem hefur þróast í eina stærstu femínísku hreyfingu í Evrópu. Að baki henni standa meira en 300 samtök, ótal stuðningsaðilar og sjálfboðaliðar sem trúa að frjósemisréttindi séu grundvallarmannréttindi. Saman vinna þau að því að tryggja öruggt og aðgengilegt þungunarrof innan Evrópusambandsins þar sem 20 milljónir kvenna hafa ekki aðgang að slíku. Í nóvember greiddi Janfréttisnefnd Evrópuþingsins atkvæði um ályktun um að lýsa yfir stuðning við málastað My Voice, My choice um að tryggja aðgengi allra innan Evrópusambandsins að öruggu þungunarrofi. Atkvæðagreiðslan með ályktunninni var þvert á pólítískaflokka sem sýnir að frjósemisréttindi sameina raddir fremur en sundra.
Færeyjar stíga framfaraskref í jafnréttisbaráttunni
Færeyska lögþingið samþykkti á árinu að veita heimild til þungunarrofs. Færeyjar hafa fram til þessa verið eina Norðurlandaþjóðin þar sem konur hafa ekki getað tekið sjálfstæða ákvörðun um þungunarrof. Lögin taka gildi 1. Júlí 2026 og fella úr gildi eldri lög frá árinu 1956.
Palestínskar konur breyta þögn í ákall um frið
Palestínsk kona gengur í gegnum flóttamannabúðir í Gaza. Mynd/UN Women
UN Women í Palestínu hélt í samstarfi við Alþýðusamband Palestínskra Kvenna (General Union of Palestine Women) og kvenrekin félagasamtök þar í landi opinn dag sem bar yfirskriftina „Að rjúfa þögnina, að byggja frið: Palestínskar konur vísa veginn í átt að réttlæti.“.
Tilefnið var að 25 ár eru liðin síðan öryggisráð Sameinuðu þjóðanna samþykkti ályktun 1325 um konur, frið og öryggi. Fundurinn var í beinu streymi á milli Ramalla og Gaza til þess að stuðla að samstöðu og samtali á milli svæða. Þá staðfesti UN Women í Palestínu áframhaldandi stuðning við konur og stúlkur í Palestínu. Stofnunin hét því að tryggja áfram að raddir þeirra heyrist bæði á innlendum og alþjóðavettvangi.
Fyrsta skipti í sögunni sem konur eru rektorar allra háskóla landsins
Silja Bára Ragnheiðar Ómarsdóttir tók við embætti Háskóla Íslands þann 1. júlí 2025. Hún varð þar með önnur konan til þess að gegna því embætti í sögu skólans en frá 1911 hafa 38 karlar gegnt embætti rektors. Þá er þetta í fyrsta sinn sem konur gegna embætti rektors við alla sjö háskóla landsins. Í framboði sínu til rektors lýsti Silja Bára því yfir að hún ætlaði að verða rektor inngildingar og mundi hafa jafnrétti og fjölbreytileika að leiðarljósi.
Þverpólitísk samstaða á Ítalíu um lög gegn kvennamorðum
Ítalska þingið samþykkti ákvæði sem gerir kvennamorð, þ.e. morð á konu vegna kyns, að lögbroti sem varðar lífstíðarfangelsi. Frumvarpið var samþykkt þvert á flokka með táknrænum hætti þann 25. nóvember. Með þessu grípa ítölsk stjórnvöld til aðgerða til þess að stemma stigu við kvennamorð, sem er ein alvarlegasta birtingarmynd kynbundins ofbeldis. En á Ítalíu er kona myrt þriðja hvern dag. Árið 2024 voru 102 konur myrtar þar í landi og frá janúar til 20 október 2025 höfðu 85 konur verið myrtar, flestar af hálfu maka eða fyrrverandi maka. Tilurð frumvarpsins eru fjöldamótmæli vegna morðs á 22 ára gamalli konu, Guiliu Cecchettin, sem myrt var af fyrrverandi kærasta sínum. Feministar hafa þó gagnrýnt frumvarpið og telja það ekki til þess fallið að koma í veg fyrir að kvennamorð – til þess þurfi róttæka viðhorfsbreytingu í samfélagi sem hefur hingað til ekki horfst í augu við rótgróið kynjamisrétti.
Árangur svartra kvenna í bandarískum stjórnmálum
Árið 2025 markaði tímamót í stjórnmálaþátttöku svartra kvenna í Bandaríkjunum. Í fyrsta sinn í sögunni sátu tvær svartar konur samtímis í öldungadeild Bandaríkjaþings: Angela Alsobrooks frá Maryland og Lisa Blunt Rochester frá Delaware. Þá hefur hlutfall svartra kvenna á ríkisþingum aldrei verið hærra en þær skipuðu 5,4% þingsæta um allt land. Á sveitarstjórnarstigi urðu einnig verulegar framfarir. Svartar konur gegndu starfi borgarstjóra í átta af 100 fjölmennustu borgum Bandaríkjanna, þar á meðal í Philadelphia, Fort Wayne og Oakland.
Tímamóta ár fyrir konur í íþróttum
Árið 2025 mátti greina skýrar framfarir á stöðu kvenna í íþróttum. Metaðsókn var á leiki í Evrópumeistaramóti kvenna í fótbolta og tekjur sjónvarpsstöðva vegna leikjanna jókst svo um munaði. Kvennalandslið Íslands tryggði sér sæti á Evrópumótinu og var í þrettánda sæti ástyrkleikalista FIFA í mars. Þetta var jöfnun á hæstu stöðu sem liðið hefur verið í sögunni.
Þá varð tenniskonan Aryna Sabalenska fyrsta konan til að vinna sér inn 15 milljónir bandaríkjadala eða rúmlega 2,2 milljarða í verðlaunfé á einu keppnistímabili sem undirstrikar vaxandi fjárhagslegt vægi kvenna í íþróttum.
