Sýrlensk kona að störfum. Mynd/Erlendur Sveinsson
Ný skýrsla Sameinuðu þjóðanna sýnir að konur vinna meira en karlar en fá að jafnaði aðeins greitt þriðjung af tímakaupi þeirra þegar bæði launuð og ólaunuð vinna, svo sem heimilisstörf, eru tekin með. Jafnvel þegar ólaunuð vinna er ekki talin með nema tekjur kvenna aðeins 61% af launum karla.
„Kynjamisrétti er eitt af rótgrónustu og mest aðkallandi vandamálum samtímans,“ segir Jocelyn Chu, verkefnastjóri hjá UN Women, um niðurstöður skýrslunnar.
Konur síður á vinnumarkaði en karlar
Þrátt fyrir langvarandi baráttu gegn mismunun og umfangsmiklar lagabreytingar er jafnrétti enn fjarlægur draumur. Jocelyn Chu segir að kynjamisrétti hafi fest sig enn frekar í sessi á undanförnum árum með „hnignun lýðræðislegra stofnana og bakslagi í réttindum kvenna“.
Konur vinna að jafnaði fleiri vinnustundir en karlar alls staðar í heiminum. Mestur er munurinn í Mið-Austurlöndum og Norður-Afríku, Austur-Asíu og Suður- og Suðaustur-Asíu, þar sem konur vinna 12-13 klukkustundum meira á viku en karlar. Í Evrópu, Norður-Ameríku og Eyjaálfu er bilið minnst og nemur 6-7 klukkustundum á viku.
Konur eru einnig í minna mæli á vinnumarkaði en karlar. Í skýrslunni kemur fram að kerfislægar hindranir dragi úr möguleikum kvenna til að komast inn á og haldast á vinnumarkaði, svo sem aðgangur að barnagæslu, samgöngum og reglur um fæðingarorlof.
Konur hafa einnig lægri laun en karlar í öllum heimshlutum. Í skýrslunni kemur fram að kynbundinn launamunur er „alþjóðlegt fyrirbæri sem er viðvarandi enn þann dag í dag“.
Jocelyn Chu segir að þrátt fyrir að árangur hafi náðst, þar á meðal umbætur á réttindum kvenna á vinnumarkaði og löggjöf um jöfn laun, sé enn margt sem þurfi að breytast. „Feðraveldið er rótgróið,” segir hún. „Það er samofið stofnunum og efnahagskerfum. Það nær allt frá heimilinu til stjórnvalda og alþjóðastofnana.“
Brýnt að bregðast við vaxandi alþjóðlegum ójöfnuði
Fram kemur í skýrslunni að ójöfnuður í heiminum hafi náð slíkum öfgum að þörf sé á brýnum aðgerðum. Ríkustu 10% heims þéna meira en hin 90% samanlagt og ríkustu 0,001% ráða yfir þrefalt meiri auði en allur fátækari helmingur mannkynsins til samans. Í næstum öllum heimshlutum var ríkasta 1% auðugra en efnaminni meiri hlutinn (90 prósent) samanlagður og misskipting auðs eykst hratt um allan heim.
Í skýrslunni kemur einnig fram að ójöfn tækifæri ýta undir efnahagslegan ójöfnuð. Til dæmis eru útgjöld til menntunar á hvert barn í Evrópu og Norður-Ameríku meira en 40 sinnum hærri en í ríkjum Afríku sunnan Sahara, munur sem er um þrefalt meiri en tekjumunurinn á mann milli þessara svæða. Slíkur munur „festir í sessi landfræðilegan ójöfnuð” hvað varðar tækifæri fólks.
Efnameiri ríki hagnast mest á kerfinu
Í skýrslunni er einnig bent á að alþjóðlega fjármálakerfið ýti undir ójöfnuð, þar sem efnameiri ríki hagnist mest á því. Þróuð hagkerfi geta tekið lán á lágum vöxtum og fjárfest erlendis með mun hærri ávöxtun. Samkvæmt skýrslunni, rennur um 1% af vergri landsframleiðslu á heimsvísu frá efnaminni ríkjum til efnameiri landa á hverju ári vegna tekjutilfærslna sem verða til vegna hárra ávaxtana og lágra vaxtagreiðslna á skuldum auðugra ríkja. Þetta er næstum þrefalt hærri upphæð en það sem fer í þróunaraðstoð á heimsvísu.
Skýrslan bendir á að ójöfnuð megi minnka með fjárfestingu í menntun og heilbrigðisþjónustu og með réttlátu skattkerfi. Þar kemur fram að í mörgum löndum komist hinir ofurríku hjá því að greiða skatta. Að draga úr ójöfnuði er pólitískt val sem verður erfiðara vegna sundrungar meðal kjósendahópa, veikrar stöðu launafólks og óhóflegrar auðsöfnunar. „Verkfærin eru til staðar. Áskorunin er að pólitískan vilja skortir,“ segir í skýrslunni.
