Draumur margra afganskra kvenna er að geta menntað sig áfram. UN Women/Sayed Habib Bidell
Afganskar konur hafa sent Íslendingum skilaboð í gegnum FO-herferð UN Women á Íslandi, skilaboð sem þær vilja að heimurinn heyri. UN Women í Afganistan safnaði rituðum skilaboðunum. Konurnar segjast búa yfir óbilandi styrk og von um bjartari framtíð en að alþjóðasamfélagið þurfi að grípa inn í.
Fjögur ár eru liðin frá valdatöku talíbanastjórnarinnar í Afganistan. Á þeim tíma hafa afganskar konur og stúlkur misst öll grundvallarmannréttindi sín, þar með talið réttinn til náms og vinnu. Þær mega ekki ferðast án mahram (karlkyns forráðamanns), mega ekki sækja almenningsgarða eða önnur almenningsrými og raddir þeirra mega ekki heyrast utan veggja heimilisins. Skert aðgengi kvenna og stúlkna að vinnu og tómstundum hefur jafnframt haft gríðarlega slæm áhrif á andlega heilsu þeirra. Þessar miklu takmarkanir þýða jafnframt að afganskar konur fá sjaldan eða aldrei að hitta eða eiga í samskiptum við aðrar konur en þær sem tilheyra fjölskyldu þeirra.
„Draumur minn er sá að konur fái að mennta sig, geti átt sér starfsframa eða tileinkað sér iðn. Í gegnum vinnu sína getur kona byggt upp eigið líf en einnig stutt við fjölskyldu sína,“ segir Zubaida*, 30 ára afgönsk kona.
„Ekki gleyma afgönskum konum“
Þrátt fyrir að hafa verið rændar grundvallarmannréttindum sínum halda afganskar konur áfram að berjast fyrir þeim. „Þær finna leiðir til að eiga í samtali við talíbanastjórnina um málefni kvenna og stúlkna. Þær hafa fundið leiðir til að afla sér tekna og styðja við hverja aðra. Þetta gera þær þrátt fyrir að það ógni lífi þeirra og velferð, þrátt fyrir að hafa orðið fyrir hótunum og að fjölskyldum þeirra sé ógnað,“ segir Stella Samúelsdóttir, framkvæmda stýra UN Women á Íslandi.
Meðal þess sem kemur fram í skilaboðum kvennanna til Íslendinga er að afganskar konur og stúlkur búa yfir óbilandi styrk og von um bjartari framtíð. Þær hafa alla burði til að breyta samfélaginu en aðstæður þeirra gera þeim erfitt fyrir. Þær færa fórnir á hverjum degi og þurfa að sjá á eftir réttindum sínum – og draumum. UN Women hefur stutt dyggilega við bakið á afgönskum konum en það þarf meira til. Þær heyja baráttu sem þær geta ekki unnið án aðkomu og stuðnings alþjóðasamfélagsins. Þær trúa því að með samstöðu og samkennd getum við breytt samfélaginu þeirra til hins betra.
„Skilaboð mín til heimsins eru þessi: Ekki gleyma afgönskum konum. Afganskar konur eru hugrakkar, óhræddar og harðduglegar. Þær eiga rétt til
lífs. Þær mega ekki vera gerðar að peðum í pólitískum leik,“ segir hin 28 ára gamla Fatima*.
Staðan heldur áfram að versna
Áætlað er að um 22,9 milljónir Afgana þurfi mannúðar- og neyðaraðstoð. Alþjóðlegur niðurskurður í fjárstuðningi til mannúðaraðstoðar hefur nú þegar grafið undan getu alþjóðasamfélagsins til að styðja við afganskar konur. Samkvæmt könnun sem UN Women og samstarfsaðilar gerðu í mars 2025 bjuggust 61% kvennasamtaka við því að þurfa að fækka verkefnum. Helmingur kvennasamtakanna sögðu að áhrif niðurskurðarins hefðu nú þegar komið fram og haft áhrif á fjölda kvenna og stúlkna. Niðurskurðurinn hamlar einnig þátttöku kvenna í mannúðaraðstoð: 30% samstarfsaðila UN Women hafa neyðst til að lækka laun og 27% geta ekki uppfyllt þau skilyrði sem sett eru fyrir ráðningu kvenna, svo sem karlkyns fylgd eða aðskilin vinnurými. Slíkar hindranir ógna áframhaldandi ráðningu kvenna. Jafnframt hafa þau alvarleg áhrif á getu til að tryggja öryggi kvenna og veita konum og stúlkum þá aðstoð sem þær þurfa á að halda.
Eftirmálar vopnaðra átaka, efnahagshruns og tíðra náttúruhamfara hafa ýtt undir atvinnuleysi, sárafátækt og takmarkað mjög viðnámsþrótt fólks. Aðför talíbanastjórnarinnar að grundvallarmannréttindum afganskra kvenna og stúlkna hefur aukið efnahagskreppu þjóðarinnar svo um munar. FO-herferð UN Women á Íslandi árið 2025 styður við verkefni UN Women í Afganistan. Herferðin er styrkt af Öryggismiðstöðinni, sem stendur straum af öllum framleiðslukostnaði FO-bolsins og gerir UN Women á Íslandi kleift að senda allan ágóða út til verkefna UN Women í Afganistan. Er þetta annað árið í röð sem Öryggismiðstöðin styður við FO-herferð UN Women á Íslandi.
*Nöfnum og öðrum persónugreinanlegum upplýsingum hefur verið breytt til að tryggja öryggi kvennanna.
