Í dag eru 25 ár síðan öryggisráð Sameinuðu þjóðanna samþykkti ályktun nr. 1325 um konur, frið og öryggi. Af því tilefni sendi UN Women frá sér fréttatilkynningu nú á dögunum:
Heimurinn stendur frammi fyrir mesta fjölda vopnaðra átaka frá árinu 1946
…sem skapar fordæmalausa hættu og þjáningar fyrir konur og stúlkur.
Í skýrslu framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna um konur, frið og öryggi 2025 kemur fram að 676 milljónir kvenna búa nú innan við 50 kílómetra frá lífshættulegum átökum. Fjöldinn hefur ekki verið meiri frá því á tíunda áratug síðustu aldar. Dauðsföll meðal kvenna og barna hafa fjórfaldast og kynferðisofbeldi tengt átökum aukist um 87% á tveimur árum.
Skýrslan er gefin út í tilefni 25 ára afmælis ályktunar öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1325, um konur, frið og öryggi. Við samþykkt ályktunarinnar skuldbatt alþjóðasamfélagið sig til að tryggja fulla þátttöku og vernd kvenna í friðar- og öryggismálum. Skýrslan varar við því að tveggja áratuga árangur sé nú að leysast upp.
„Konur og stúlkur eru drepnar í sögulega miklum mæli. Þær eru útilokaðar frá friðarviðræðum og njóta engrar verndar á meðan átökum fjölgar. Konur þurfa ekki fleiri loforð – þær þurfa að hafa vald, vernd og jafna þátttöku,“ sagði Sima Bahous, framkvæmdastýra UN Women.
Friðarferli án kvenna
Þrátt fyrir yfirgnæfandi vísbendingar um að þátttaka kvenna stuðli að varanlegum friði eru þær enn að mestu útilokaðar frá allri ákvarðanatöku. Jafnvel þótt sífellt fleiri ríki hafi sett á fót aðgerðaáætlanir til að hrinda ályktun 1325 í framkvæmd, hefur það ekki alltaf leitt til raunverulegra umbóta fyrir konur. Árið 2024 voru níu af hverjum tíu friðarferlum án aðkomu kvenna. Þá voru konur aðeins 7% samningafólks og 14% sáttasemjara á heimsvísu.
Hernaðarútgjöld vaxa á meðan stuðningur við konur dvínar
Skýrslan varpar einnig ljósi á alvarlegt ójafnvægi: á sama tíma og hernaðarútgjöld heimsins fóru yfir 2,7 billjónir Bandaríkjadala árið 2024, fengu kvennasamtök á átakasvæðum aðeins 0,4% af þróunar- og mannúðaraðstoð. Fjölmörg samtök kvenna á vettvangi standa nú frammi fyrir lokun vegna fjárskorts.
„Þetta eru ekki eingöngu tölur heldur merki um heim sem kýs að fjárfesta í stríði í stað friðar. Heim sem heldur áfram að útiloka konur frá lausn vandans,“ bætti Bahous við.
Kallað eftir byltingu í kynjamiðaðri gagnasöfnun
Skýrslan undirstrikar að brýn þörf sé á byltingu í kynjamiðaðri gagnasöfnun. Án sundurliðaðra gagna verða raunverulegar aðstæður kvenna á átakasvæðum ósýnilegar og óskráðar. Að loka þessari upplýsingagjá er lykilatriði þegar kemur að ábyrgð og til að tryggja að reynsla kvenna verði ávallt höfð að leiðarljósi í allri ákvarðanatöku.
„UN Women krefst áþreifanlegra og mælanlegra niðurstaðna: að átök verði leyst með inngildandi pólitískum lausnum og að fleiri konur leiði umbætur í öryggis- og endurreisnarmálum. Þá er þess krafist að þau sem fremja brot verði gerð ábyrg og að þolendur öðlist réttlæti og úrbætur,“ sagði Bahous að lokum.
Um skýrsluna
Skýrsla framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna um konur, frið og öryggi er gefin út árlega samhliða opnum umræðum í öryggisráði Sþ um ályktun 1325. Hún hvetur alla aðila átaka til að tryggja öryggi kvenna og stúlkna og fulla þátttöku þeirra í friðarferlum.
Um UN Women
Hlutverk UN Women er að stuðla að réttindum kvenna, kynjajafnrétti og valdeflingu allra kvenna og stúlkna. Sem leiðandi stofnun Sameinuðu þjóðanna á sviði jafnréttis vinnur UN Women að því að breyta lögum, stofnunum, samfélagsviðmiðum og þjónustu til að loka kynjabilinu og byggja upp heim þar sem jafnræði ríkir. Við höfum réttindi kvenna og stúlkna að leiðarljósi í allri framþróun – alltaf og alls staðar. Því að kynjajafnrétti er ekki bara það sem við gerum – það er það sem við erum.
