„Hira“ – Mynd: UN Women/Habib Sayed Bidell
Tvö ár eru frá því að talíbanar tóku völd í Afganistan í annað sinn. Síðan þá hefur veruleiki kvenna og stúlkna í ríkinu umturnast og búa þær við kúgun, áreiti og ofbeldi. Konur og stúlkur í Afganistan hafa misst öll helstu grundvallarmannréttindi sín, þær mega ekki stunda nám, hafa verið hraktar af vinnumarkaðnum og ferða- og tjáningarfrelsi þeirra hefur verið skert verulega. Öll sú vinna sem hefur verið unnin í átt að jafnrétti kynjanna þar síðastliðna áratugi er orðin að engu og misréttið hefur áhrif á allt þeirra líf.
Þrátt fyrir mótlætið hafa afganskar konur og stúlkur mætt ógnarstjórn og kúgunaraðferðum talíbana með óttalausri seiglu og baráttuhug og þær halda áfram að mótmæla, veita viðnám og tjá sig. Baráttan fyrir réttindum kvenna er hörð alls staðar í heiminum. En hvergi hafa fleiri líf verið háð henni en í Afganistan núna.
Raddir afganskra kvenna og stúlkna þurfa að heyrast
Til að skrásetja og deila reynslu og lífi kvenna og stúlkna í Afganistan með heiminum, hefur UN Women búið til stafrænt rými með frásögnum þeirra. Rýmið ber heitið ,,After August“ (ísl. Eftir ágúst) og undirstrikar þannig breyttan veruleika eftir valdatökuna þann 15. ágúst árið 2021. ,,After August” er andsvar við tilraun talíbana til að gera afganskar konur ósýnilegar og er byggt á því sjónarmiði að þegar óréttlæti er orðið að daglegu brauði er þögnin óafsakanleg.
,,Ég var margoft laminn fyrir framan ungu börnin mín tvö.“ – Frásögn „Hira“
Hér eftirfarandi er frásögn afganskrar konu sem hefur fengið dulnefnið ,,Hira*” til að tryggja öryggi hennar. Hira er fyrrum opinber starfskraftur í Kunar í Afganistan.
Ég ólst upp hjá menntaðri og íhaldssamri fjölskyldu. Fjölskyldan mín hafði það fjárhagslega gott þannig að ekki þótti þörf á að konur væru á vinnumarkaðnum. Samkvæmt fjölskyldu minni áttu konur einungis að vinna ef þær neyddust til vegna fjárhagsaðstæðna.
Fyrir valdatöku talíbana, þrátt fyrir að ég hafi ekki notið það mikils frelsis, var borgaralegt frelsi virt og ég tók leynilega þátt í góðgerðar- og borgaralegri starfsemi. Ég vildi koma að gagni í samfélaginu mínu og ég var nýbúin að sannfæra fjölskyldu mína um að virða frelsi mitt, þannig að andrúmsloftið innan fjölskyldunnar okkar var að opnast.
Ég hóf líka störf hjá ríkinu stuttu eftir að ég lauk BA-prófi… Systir mín starfaði líka í ríkisstjórninni og hjálpaði mér og mörgum öðrum konum.
En þegar talibanar náðu aftur stjórn á Afganistan var öllu snúið við. Á fyrsta degi falls ríkisstjórnarinnar varaði maðurinn minn mig við því að lýðræði væri lokið og að ég gæti ekki lengur verið stolt af kvennamálaráðuneytinu eða systur minni. Hann sagði: „Hlustaðu á það sem ég segi, annars mun ég skilja við þig.“ Ég var margoft laminn fyrir framan ungu börnin mín tvö.
Ég get hvergi snúið mér. Ef ég sný mér til núverandi stjórnvalda mun ég verða fyrir auknu ofbeldi auk þess sem ég mun ekki fá neinn stuðning, ekki frekar en núna.
Á hverjum morgni vakna ég í von um góða fréttir og á hverju kvöldi sofna ég vonsvikin. Ég trúi því ekki að öll afrekin í kvenréttindamálum hafi verið eyðilögð og brennd fyrir augum alþjóðasamfélagsins þann 15. ágúst [2021], á hálfum degi, og að í dag brenni afganskar konur enn.
Mikilvægasta breytingin í lífi mínu, og þeirra milljóna stúlkna og kvenna í landi mínu eftir ágúst, er sú að örvænting ríkir nú yfir sálum okkar. Með stuðningi alþjóðasamfélagsins og stjórnarskrárinnar gátu afganskar konur náð gullnum afrekum á öllum sviðum á stuttum tíma. En í dag er það manneskjulega í afgönskum konum jafnvel dregið í efa. Ég var áður draumóramanneskja, en núna eru draumar mínir og vonir takmarkaðar. Ég hugsa að það þurfi kraftaverk til að hliðin að skóla og háskóla opnist aftur fyrir konum og stúlkum.
Afganskar konur lifa ekki í augnablikinu; þær eru bara að reyna að lifa af. Ég finn fyrir miklu vantrausti. Áður fyrr deildi ég tilfinningum mínum með vinum á samfélagsmiðlum, en í dag hefur andrúmsloft ótta og vantrausts dýpkað svo mikið að ég get ekki deilt sársauka mínum með vinum mínum. Mér hefur aldrei fundist ég eins mikið ein. Oft hef ég ákveðið að binda enda á líf mitt, en ég hugsa um örlög sonar míns.
Svipting á rétti til vinnu og menntunar hefur haft alvarleg áhrif á geðræn vandamál og ýtt undir þunglyndi. Ímyndaðu þér kynslóð í þunglyndi. Þessi kynslóð verða mæður framtíðarinnar. Börn vonlauss og þunglynds fólks eru hættuleg framtíð fyrir Afganistan.
Það eina sem hægt er að gera í þessari stöðu er að semja við talíbana. Á meðan innri átök halda áfram mun Afganistan halda áfram á hættulegri braut og skortur og fátækt munu skapa önnur vandamál.
Það sem við viljum frá alþjóðasamfélaginu eru raunhæfar aðgerðir. Við þurfum að hefja raunverulegar umræður um Afganistan og um réttindi kvenna.
*Nöfnum, staðsetningum og atburðarás hefur verið breytt í frásögnum kvennanna til að tryggja öryggi þeirra.
Lestu fleiri frásagnir hér.
UN Women í Afganistan
UN Women er á vettvangi í Afganistan og styður afganskar konur og stúlkur á hverjum degi. Stefna okkar þar í landi snýst um fjárfestingar í konum – allt frá því að auka stuðning við kvennasamtök og kvenkyns mannúðarstarfsfólk sem veitir lífsnauðsynlega þjónustu, til þess að fjárfesta í fyrirtækjum undir forystu kvenna.
Hér má lesa nánar um verkefni UN Women í Afganistan.
Þú getur stutt konur í Afganistan með kaupum á neyðarpakka eða með því að gerast Ljósberi.
Myndir: UN Women. Tilvitnanirnar eru úr frásögnum afgönsku kvennanna.
