Alþjóðleg¬ur bar¬áttu¬dagur Sam¬einuðu þjóðanna gegn kyn¬bundnu of¬beldi fer fram þann 25. nóvember ár hvert.
Alþjóðlegur baráttudagur Sameinuðu þjóðanna gegn kynbundnu ofbeldi fer fram þann 25. nóvember ár hvert. Dagurinn markar jafnframt upphaf 16 daga átaksins gegn kynbundnu ofbeldi sem UN Women á Íslandi er í forsvari fyrir ásamt fjölda annarra félagasamtaka. 16 daga átakið hefur farið fram um allan heim allt frá árinu 1991 og hefur sameinað einstaklinga, félagssamtök, stjórnvöld og alþjóðastofnanir í baráttunni gegn kynbundnu ofbeldi.
Til stuðnings 16 daga átakinu, kom aðalritari Sameinuðu þjóðanna á fót UNiTE-átakinu sem hvetur aðildarríki, félagssamtök, einkageirann, fjölmiðla og stofnanir Sameinuðu þjóðanna til að sameinast í aðgerðum gegn kynbundnu ofbeldi. Í ár, þegar 30 ár eru liðin frá undirritun Peking-sáttmálans, er athyglinni beint að stafrænu ofbeldi gegn konum og stúlkum. Alþjóðleg yfirskrift 16 daga átaksins árið 2025 er því UNiTE to End Digital Violence against All Women and Girls.
Kynbundið ofbeldi útbreiddasta mannréttindabrotið
Þrátt fyrir þær framfarir sem orðið hafa í jafnréttismálum síðustu þrjá áratugi, er kynbundið ofbeldi enn eitt útbreiddasta og alvarlegasta mannréttindabrot heims. Ein af hverjum þremur konum hefur orðið fyrir kynbundnu ofbeldi á lífsleiðinni og rótgrónar staðalímyndir, skaðleg samfélagsleg viðhorf, veik lög og skortur á fjármagni koma í veg fyrir framfarir.
Tækniframfarir síðustu ára hafa ekki aðeins verið samfélögum til góða, heldur hafa einnig skapað ný rými þar sem kynbundið ofbeldi og áreitni þrífst óáreitt. Stafrænt kynbundið ofbeldi hefur veruleg áhrif á heilsu, öryggi og líðan þolenda. Það skerðir jafnframt möguleika kvenna til að taka þátt í opinberu lífi, þaggar niður í þeim og fælir þær frá því að taka að sér forystuhlutverk.
Hvað er stafrænt ofbeldi?
- Deiling mynda án samþykkis (það sem áður kallaðist hefndarklám)
- Starfrænt einelti, hótanir og áreitni
- Starfræn kynbundin áreitni, þ.m.t. í gegnum tölvupóst, samfélagsmiðla og aðra stafræna miðla
- Djúpfalsanir. Samkvæmt gögnum frá Sensity AI eru 90-95% allra djúpfalsana klámfengið efni og um 90% þess efnis sýnir konur.
- Doxxing – deiling á persónuupplýsingum, t.d. símanúmeri og heimilisfangi þolanda
- Stafræn eltihrelling og eftirlit með ferðum þolanda
- Stafræn tæling og kynferðisleg misnotkun
- Stafrænar blekkingar ( Catfishing)
- Rými á netinu þar sem kvenfyrirlitning þrífst ( Manosphere, incel forums)
Gerendur nýta í auknum mæli stafræna miðla til að beita konur áreiti, hótunum og ofbeldi. Kvenfyrirlitningin sem þrífst í netheimum hefur jafnframt smitast yfir á aðra miðla og viðheldur skaðlegum kynjahugmyndum sem ýta undir kynbundið ofbeldi.
Konur sem eru áberandi í opinberri umræðu, svo sem blaðakonur, stjórnmálakonur og aðgerðasinnar, verða oft skotmörk skipulagðra árása á netinu sem miða að því að þagga niður í þeim og grafa undan trúverðugleika þeirra.
Þrátt fyrir framfarir er margt sem þarf að bæta
Þrátt fyrir framfarir og vaxandi meðvitund um alvarleika stafræns ofbeldis hafa færri en helmingur aðildarríkja sett lög sem taka sérstaklega á stafrænu ofbeldi. Þar sem slík lög eru yfir höfuð til staðar er framkvæmd þeirra veik. Þolendur mæta skilningsleysi, skorti á úrræðum, flóknum og illa aðgengilegum tilkynningaleiðum og gerendur njóta refsileysis. Nafnleynd gerenda, og oft og tíðum alþjóðlegt eðli brotanna, gera réttarfarslega meðferð mála flókna. Á sama tíma komast tæknifyrirtæki hjá reglusetningu og viðbrögð þeirra við ofbeldi eru misjöfn og í verstu tilfellum hafa valdið þolendum frekari áföllum. Þá vantar víða áreiðanleg gögn, bæði um umfang vandans og um gerendur og hvatir þeirra, sem gerir það erfitt að búa til lausnir sem byggja á traustum grunni.
Hvert er ákall UNiTE og 16 daga átaksins árið 2025?
Það er nauðsynlegt að uppræta stafrænt ofbeldi. Til þess þarf að:
- Koma á, og framfylgja, lögum sem gera starfrænt ofbeldi að refsiverðu athæfi. Efla lög um meðferð persónulegra gagna og setja öflugra regluverk í kringum starfsemi og ábyrgð tæknifyrirtækja.
- Tæknifyrirtæki verða að sýna ábyrgð, fjarlægja óæskilegt efni af miðlum sínum, setja stífari notkunarreglur, og efla gagnaöflun svo hægt sé að uppræta stafrænt ofbeldi
- Fjárfesta í félagasamtökum sem styðja við þolendur ofbeldis
- Einstaklingar verða að styðja við þolendur og rísa gegn skaðlegri orðræðu og siðum sem hafa fengið að viðgangast á netinu fram til þessa.
