Stafrænt ofbeldi gegn konum sem vinna að mannréttindum, aktívisma eða blaðamennsku hefur náð þolmörkum og leiðir nú oft til árása í raunheimum. Þetta kemur fram í nýrri skýrslu sem birt var í gær. Skýrslan er unnin af framkvæmdarstjórn Evrópusambandsins og ACT – áætlun UN Women sem miðar að því að uppræta ofbeldi gegn konum (e. UN Women’s ACT to End Violence against Women programme). Skýrslan var gerð í samstarfi við fræðafólk frá TheNerve, City St George’s, Háskólann í London, International Center for Journalists og í samvinnu við UNESCO.
Án öflugra mótvægisaðgerða er hætta á að stafrænt ofbeldi ýti konum út af stafrænum vettvangi. Þannig er grafið undan lýðræði og tjáningarfrelsi.
Aukin tengsl milli stafræns ofbeldis og ofbeldis í raunheimum
Í skýrslunni, sem ber heitið Tipping point: The chilling escalation of violence against women in the public sphere, kemur fram að 70% kvenna sem tóku þátt í rannsókninni hafa orðið fyrir stafrænu ofbeldi í tengslum við störf sín. Auk þess sögðust 41% þátttakenda hafa orðið fyrir skaða í raunheimum sem tengdist stafræna ofbeldinu.
Fyrir konur í blaðamennsku hefur tengingin milli stafræns ofbeldis og árása í raunheimum orðið enn meira áhyggjuefni. Í alþjóðlegri könnun sem UNESCO birti árið 2020 töldu 20% kvenna í blaðamennsku að árásirnar eða ofbeldið sem þær urðu fyrir í raunheimum tengdust stafrænu ofbeldi. Ný könnun var framkvæmd á þessu ári af sömu rannsakendum. Þar kemur fram að þetta hlutfall hefur meira en tvöfaldast og er komið upp í 42%. Skýrslan byggir á þeirri könnun.
Stafrænt ofbeldi er raunverulegt ofbeldi
„Þessar tölur staðfesta að stafrænt ofbeldi er ekki eitthvað óáþreifanlegt. Það er raunverulegt ofbeldi sem hefur raunverulegar afleiðingar.“ Þetta sagði Sarah Hendricks, forstöðukona stefnu-, áætlana- og milliríkjasamstarfs hjá UN Women. „Konur sem tala fyrir mannréttindum okkar, flytja fréttir eða leiða félagslegar hreyfingar verða fyrir árásum. Árásunum er ætlað er að niðurlægja þær, þagga niður í þeim og ýta þeim út úr opinberri umræðu. Ofbeldið ratar æ oftar úr netheimum og fylgir konum heim að dyrum. Við megum ekki leyfa netheimum að verða að vettvangi sem ógnar konum, þaggar niður í þeim og grefur undan lýðræði.“
„Þessi gögn sýna að á tímum þar sem ofbeldi er knúið áfram af gervigreind og alræðishyggja (e. authoritarianism) fer vaxandi, eykst stafrænt ofbeldi gegn konum í opinberu lífi. Reynsla blaðakvenna af ofbeldi í raunheimum, sem tengist stafrænu ofbeldi, hefur meira en tvöfaldast síðan 2020. 42% þátttakenda í könnuninni 2025 bentu á þessa hættulegu og hugsanlega banvænu þróun. Þetta er verulegt áhyggjuefni,“ sagði prófessor Julie Posetti. Hún er forstöðukona upplýsingaheilindisverkefnis TheNerve (e. TheNerve’s Information Integrity Initiative) og leiddi rannsóknina.
Í skýrslunni kemur einnig fram að nær ein af hverjum fjórum konum sem vinna að mannréttindum, aktívisma eða blaðamennsku, hefur orðið fyrir stafrænu ofbeldi sem byggt er á gervigreind. Þetta á til dæmis við um djúpfalsaðar myndir (e. deepfakes) og myndefni sem hefur verið breytt (e. manipulated content). Konur sem búa til- og miðla efni á opinberum vettvangi eins og samfélagsmiðlum, sem leggja áherslu á mannréttindi, eru í mestri hættu. 30% þeirra hafa orðið fyrir slíkum árásum. Þetta eru til dæmis áhrifavaldar.
Kallað eftir hertum lögum
Skýrslan kemur út á sama tíma og 16 daga átaki gegn kynbundnu ofbeldi lýkur (e. 16 Days of Activism against Gender-Based Violence). Átakinu í ár er ætlað að vekja athygli á stafrænu ofbeldi. Kallað er eftir hertum lögum og stefnum til að viðurkenna stafrænt ofbeldi gegn konum sem mannréttindabrot. Þá er kallað eftir:
- Öflugu eftirliti og ábyrgð tæknifyrirtækja
- Öruggum verklagsreglum og stuðningskerfi fyrir konur sem vinna að mannréttindum, aktívisma eða blaðamennsku
- Fjárfestingu í rannsóknum og gögnum til að fylgjast með þróun, greina hvernig ólíkir þættir mismununar hafa samverkandi áhrif og tryggja að stefna og aðgerðir byggist á traustum gögnum.
UN Women mun ljúka 16 daga átakinu gegn kynbundnu ofbeldi með nýrri heildstæðri stefnu til að koma í veg fyrir- og bregðast við stafrænu ofbeldi gegn konum. Áhersla verður lögð á að auka ábyrgð, brúa bil í gögnum og þekkingu og efla forvarnir og viðbrögð sem taka mið af þolendum. Auk þess verður áhersla lögð á að efla viðnámsþrótt og styrkja raddir kvennahreyfinga og kvenleiðtoga.
