Hringdu í eftirfarandi númer til að styðja við 16 daga átakið:
901 7101 til að styrkja um 1.500 kr.
901 7103 til að styrkja um 3.000 kr
901 7105 til að styrkja um 5.000 kr.
901 7110 til að styrkja um 10.000 kr.
16 daga átak gegn kynbundnu ofbeldi (e. 16 Days of Activism against Gender-based Violence) er alþjóðleg herferð UN Women undir merkjum UniTE to End Violence against Women, sem stendur ár hvert frá 25. nóvember til 10. desember. Herferðin tengir saman alþjóðlegan baráttudag Sameinuðu þjóðanna gegn kynbundnu ofbeldi og alþjóðlegan mannréttindadag Sameinuðu þjóðanna. Í ár, þegar 30 ár eru liðin frá undirritun Peking-sáttmálans, er athyglinni beint að stafrænu ofbeldi gegn konum og stúlkum. Alþjóðleg yfirskrift 16 daga átaksins árið 2025 er því UNiTE to End Digital Violence against All Women and Girls.
Stafrænt ofbeldi:
Þrátt fyrir þær framfarir sem orðið hafa í jafnréttismálum síðustu þrjá áratugi, er kynbundið ofbeldi enn eitt útbreiddasta og alvarlegasta mannréttindabrot heims. Ein af hverjum þremur konum hefur orðið fyrir kynbundnu ofbeldi á lífsleiðinni og rótgrónar staðalímyndir, skaðleg samfélagsleg viðhorf, veik lög og skortur á fjármagni koma í veg fyrir framfarir.
Tækniframfarir síðustu ára hafa ekki aðeins verið samfélögum til góða, heldur hafa einnig skapað ný rými þar sem kynbundið ofbeldi og áreitni þrífst óáreitt. Stafrænt kynbundið ofbeldi hefur veruleg áhrif á heilsu, öryggi og líðan þolenda. Það skerðir jafnframt möguleika kvenna til að taka þátt í opinberu lífi, þaggar niður í þeim og fælir þær frá því að taka að sér forystuhlutverk. Tvær af hverjum þremur konum hafa orðið fyrir stafrænu ofbeldi.
Tvær af hverjum þremur konum hafa orðið fyrir stafrænu ofbeldi
Stafræni heimurinn lofaði tengingu og valdeflingu – en fyrir milljónir kvenna og stúlkna hefur hann orðið vettvangur ofbeldis. Tvær af hverjum þremur konum hafa orðið fyrir stafrænu ofbeldi.
Stafrænt ofbeldi breiðist út með ógnarhraða, knúið áfram af gervigreind, nafnleysi og skorti á áhrifaríkum lögum og ábyrgð. Það nær nú inn í alla kima internetsins – frá netáreitni (e. online harassment) og ofsóknum á netinu (e. cyberstalking) til birtinga á persónulegum upplýsingum (e. doxing), dreifingar myndefnis án samþykkis (e. non-consensual image sharing), djúpfalsmynda (e. deepfakes) og upplýsingaóreiðu (e. disinformation). Þetta er notað sem vopn til að þagga niður í konum og stúlkum, niðurlægja þær og hræða. Samkvæmt gögnum Alþjóðabankans eru innan við 40% ríkja með lög sem vernda konur gegn netáreitni eða ofsóknum á netinu. Þetta þýðir að 44% kvenna og stúlkna í heiminum, eða um 1,8 milljarðar, hafa enga lagalega vernd gegn stafrænu ofbeldi.
Hvað er stafrænt ofbeldi:
- Deiling mynda án samþykkis (það sem áður kallaðist hefndarklám)
- Starfrænt einelti, hótanir og áreitni
- Starfræn kynbundin áreitni, þ.m.t. í gegnum tölvupóst, samfélagsmiðla og aðra stafræna miðla
- Djúpfalsanir. Samkvæmt gögnum frá Sensity AI eru 90-95% allra djúpfalsana klámfengið efni og um 90% þess efnis sýnir konur.
- Doxxing – deiling á persónuupplýsingum, t.d. símanúmeri og heimilisfangi þolanda
- Stafræn eltihrelling og eftirlit með ferðum þolanda
- Stafræn tæling og kynferðisleg misnotkun
- Stafrænar blekkingar ( Catfishing)
- Rými á netinu þar sem kvenfyrirlitning þrífst ( Manosphere, incel forums)
Gerendur nýta í auknum mæli stafræna miðla til að beita konur áreiti, hótunum og ofbeldi. Kvenfyrirlitningin sem þrífst í netheimum hefur jafnframt smitast yfir á aðra miðla og viðheldur skaðlegum kynjahugmyndum sem ýta undir kynbundið ofbeldi.
Konur sem eru áberandi í opinberri umræðu, svo sem blaðakonur, stjórnmálakonur og aðgerðasinnar, verða oft skotmörk skipulagðra árása á netinu sem miða að því að þagga niður í þeim og grafa undan trúverðugleika þeirra.
UN Women kallar eftir:
• Alþjóðlegu samstarfi til að tryggja að stafrænir miðlar og gervigreind uppfylli öryggis- og siðferðisstaðla.
• Stuðningi við þolendur stafræns ofbeldis með því að fjármagna kvenréttindasamtök.
• Að gerendur verði dregnir til ábyrgðar með betri löggjöf og virkri framkvæmd hennar.
• Að tæknifyrirtæki axli ábyrgð með því að ráða fleiri konur til að skapa öruggara stafrænt rými, fjarlægja skaðlegt efni hratt og svara tilkynningum um ofbeldi.
• Fjárfestingu í forvörnum og breytingu á menningu og viðhorfum með fræðslu um stafrænt læsi og netöryggi fyrir konur og stúlkur. Samhliða því þarf að stuðla að verkefnum sem takast á við eitraða netmenningu.
Einkennislitur 16 daga átaksins
Einkennislitur 16 daga átaksins er appelsínugulur og táknar hann von og líf án ofbeldis. UN Women á Íslandi hvetja öll til að klæðast appelsínugulu á þessum degi til að sýna samstöðu á táknrænan hátt.
Fjöldi bygginga hafa í gegnum tíðina verið lýstar upp í appelsínugulum lit í tilefni átaksins.
Ljósaganga UN Women á Íslandi
UN Women á Íslandi standa árlega fyrir Ljósagöngu á alþjóðlegum baráttudegi Sameinuðu þjóðanna gegn kynbundnu ofbeldi, þann 25. nóvember. Gangan hefst á táknrænum viðburði við styttu Ingólfs Arnarsonar á Arnarhóli og síðan er gengið þaðan að Bríetartorgi.
