Frá 2021 hefur 1,1 milljón unglingstúlkna eldri en 12 ára í Afganistan verið bannað að sækja skóla.
Ný skýrsla frá UN Women, UNICEF og Plan International sýnir að þrátt fyrir miklar framfarir í þágu jafnréttis síðustu ár, standa stúlkur ekki jafnfætis drengjum þegar kemur að framtíðartækifærum eða lagalegum réttindum.
Skýrslan Girl Goals: What has changed for girls? Adolecent girls´rights over 30 years, fjallar um stöðu stúlkna í heiminum og þær framfarir sem orðið hafa í jafnréttismálum frá árinu 1995, þegar Pekingsáttmálinn var samþykktur. Skýrslan varpar ljósi á framfarir sem orðið hafa á sviði menntunar, heilbrigðismála og í baráttunni gegn kynbundnu ofbeldi. Þar er einnig að finna lykiltillögur um stefnumótun til að hraða aðgerðum í þágu unglingsstúlkna. Tillögurnar byggja á samstarfi stjórnvalda, alþjóðastofnana og kvennasamtaka. Þær taka tillit til breytts landslags sem blasir við unglingsstúlkum í dag, frá tækniþróun til loftlagsbreytinga.
Árið 1995 leit Pekingsáttmálinn dagsins ljós á kvennanefndarfundi Sameinuðu þjóðanna í Peking í Kína. Á þeim fundi var samþykkt yfirlýsing og aðgerðaráætlun sem var ætlað að bæta stöðu kvenna í heiminum. Á þeim þrjátíu árum hefur líf marga unglingsstúlkna um allan heim batnað. Enn standa þó milljónir unglingsstúlkna, sérstaklega þær sem koma frá jaðarsettum samfélögum, frammi fyrir alvarlegum áskorunum.
Hér að neðan má finna helstu niðurstöður skýrslunnar:
Menntun, færni og tækifæri
- Á heimsvísu hafa stúlkur tekið fram úr drengjum hvað varðar nýstúdenta á framhaldsskólastigi. Þessi þróun er þó bundin við ákveðin svæði heims. Í ríkjum sunnan Sahara eru fleiri stúlkur en drengir sem ekki stunda nám – og á það við öll skólastig. Árið 2023 voru 122 milljónir stúlkna ekki í námi, samanborið við 128 milljónir drengja.
- Frá árinu 2021 hefur 1,1 milljón unglingstúlkna eldri en 12 ára í Afganistan verið bannað að sækja skóla.
- Löggjöf sumra landa banna unglingsmæðrum að sækja skóla aftur eftir barnsburð.
- Gögn sýna að menntunarstaða móður dregur úr fátækt. Hlutfall unglingsstúlkna sem búa við sárafátækt er átta sinnum hærra hjá mæðrum með enga eða litla menntun en mæðrum sem hafa lokið framhaldsnámi.
- Gögn sýna að drengir detta úr námi til þess að sækja launaða vinnu. En stúlkur detta úr námi vegna barneigna eða hjónabands.
- Á árunum 2016 til 2022 misstu 10 milljónir unglingsstúlkna á aldrinum 15-19 ára, í 41 landi, úr vinnu, skóla eða félagsstörfum vegna tíðablæðinga.
Heilsa og velferð
- HPV-veiran er fjórða algengasta ástæða dauðsfalla meðal kvenna í heiminum í dag. Aðeins 1 af hverjum 5 stúlkum í heiminum bólusett gegn veirunni.
- Árin 2000 og 2021 voru sjálfsvíg ein helsta ástæða dauðsfalla meðal stúlkna í heiminum.
- Á heimsvísu er þunglyndi helsta ástæða fötlunar (e. Disability) meðal stúlkna á aldrinum 15-19 ára.
- Frá árinu 1995 hefur fjöldi nýrra HIV-smita á heimsvísu á meðal unglingsstúlkna á aldrinum 15-19 ára fækkað um 68% eða úr 305.000 í 96.000. Samt sem áður voru nýgreind HIV-smit meðal 7 af hverjum 10 unglingsstúlkna og 3 af hverjum 10 unglingsdrengja.
- 1 af hverjum 23 dauðsföllum meðal stúlkna á aldrinum 15-19 ára á heimsvísu má rekja til vandamála við meðgöngu og fæðingu. Líkurnar á að 15 ára stúlka láti lífið vegna vandamála við meðgöngu eða í fæðingu var 1 af 210 árið 2020.
- Sameinuðu þjóðirnar áætla að um 12 milljónir stúlkna á aldrinum 15-19 ára muni fæða barn árið 2025 og 325.000 stúlkur á aldrinum 10-14 ára.
Kynbundið ofbeldi og skaðlegir siðir
- Kynbundið ofbeldi er eitt útbreiddasta mannréttindabrot heims og á rætur sínar að rekja til kynbundins valdaójafnvægis, skaðlegra siða og ófullnægjandi réttarkerfis.
- Átök, krísur og flótti auka hættu á kynbundnu ofbeldi og skaðlegum venjum eins og barnahjónaböndum og kynfæralimlestingum (FGM).
- Í 31 ríki heims eru kynfæralimlestingar enn framkvæmdar á stúlkum.
- 50 milljónir stúlkna um allan heim hafa verið beittar kynferðislegu ofbeldi.
- Mansalsmálum fjölgaði um 38% í Covid-19 heimsfaraldrinum, í flestum tilfellum var um að ræða mansal í kynferðislegum tilgangi.
- Nærri 1 af hverjum 5 stúlkum á aldrinum 15-19 ára voru beittar ofbeldi í nánu sambandi síðastliðið ár.
- Þau ríki sem eru með hæstu tíðni þvingaðra barnahjónabanda eru jafnframt þau ríki heims þar sem tíðni ofbeldis í nánum samböndum er hæst.
- Á síðustu 25 árum hefur þvinguðum barnahjónaböndum fækkað úr 1 af hverjum 4 stúlkum sem giftust fyrir 18 ára aldur, í 1 af hverjum 5. En þessar framfarir eru fyrst og fremst meðal efnameiri hópa ríkjanna, sem eru sífellt ólíklegri til að gifta burt barnungar dætur. Það hefur áhrif á meðaltalið.
- Mestum framförum hefur verið náð í Suður-Asíu, og þá fyrst og fremst á Indlandi, þar sem barnahjónaböndum fækkaði um helming, úr 52% í 26%.
- Afríka sunnan Sahara er það svæði þar sem tíðni barnahjónabanda er hvað hæst.
