Liðið er næstum ár frá því að talíbanar hrifsuðu til sín öll völd í Afganistan. Í tilefni þessa flutti Alison Davidian, fulltrúi UN Women í Afganistan, erindi fyrir skrifstofu framkvæmdarstjóra Sameinuðu þjóðanna þar sem hún fór yfir þær áskoranir sem afganskar konur standa frammi fyrir undir stjórn talíbana.
344 dagar
Alison Davidian, UN Women Afganistan
„Liðnir eru 344 dagar síðan talíbanar tóku völd í Afganistan. Fyrir flestar afganskar konur og stúlkur hefur hver dagur frá 15. ágúst 2021 haft í för með sér nýjar takmarkanir á réttindum þeirra, aðbúnaði og samfélagslegri þátttöku.
Þegar ég flutti síðast erindi á þessum vettvangi, mánuði eftir valdatökuna, sagði ég að þær framfarir sem orðið höfðu á réttindum afganskra kvenna og stúlkna væru í hættu. Í dag er ég hér komin til að segja ykkur að sá ótti hefur raungerst.
Á síðustu 11 mánuðum höfum við orðið vitni að því hvernig réttindi kvenna hafa verið hrifsuð af þeim og ofbeldi í þeirra garð aukist.
- Afganistan er eina landið í heiminum þar sem stúlkum er bannað að stunda gagnfræðiskólanám
- Konum er bannað að vinna utan heimilisins, ef frá eru talin nokkur sértæk störf
- Engar konur eru í stjórnunarstöðum lengur og Kvennamálaráðuneytið hefur verið afnumið. Konum hefur verið bannað að taka þátt í stjórnmálum
- Konur eru neyddar til að ferðast með karlkyns velsæmisverði séu þær að ferðast lengra en 78 kílómetra
- Konum ber skylda til að hylja andlit sitt utan heimilisins
Þessar reglur takmarka mjög getu kvenna til að vinna fyrir sér og fjölskyldum sínum, sækja sér heilbrigðisþjónustu eða menntun og takmarka um leið getu Afganistans til að vinna sér leið úr þeim efnahagsþrengingum sem landið gengur í gegnum.
Ekki lengur fréttnæmt
Ekkert af því sem ég segi ykkur er lengur fréttnæmt. Erindi mitt í dag fjallar um hvaða þýðingu þessi boð og bönn hafa á hversdag kvenna og stúlkna í Afganistan – konur og stúlkur sem ég hef hitt í gegnum starf mitt í öllum héruðum landsins. Konur sem hefðu þar til nýlega sjálfar geta flutt þetta erindi en mega í dag ekki yfirgefa heimili sín, mæta í vinnu eða sýna andlit sitt opinberlega.
Konur hafa sagt mér hvernig reglan um mahram hefur haft áhrif á allt þeirra daglega líf. Þær hafa ekki lengur frelsi til að fara einar út að kaupa brauð eða sinna þörfum fjölskyldunnar og þær eru útilokaðar frá ákvarðanatökum er varða fjölskylduna. Konurnar sem ég ræddi við segja regluna um að hylja andlit sín fullkomna ósýnileika sinn. Sumar kváðust enn fara á markaðinn án mahram en óttast allan tímann að vera stöðvaðar af talíbönum og barðar fyrir það eitt að kaupa inn án fylgdar karlmanns.
Sumar segjast upplifa meira öryggi nú en oft áður – þær búa ekki við óttann um vopnaðar árásir á almenna borgara og eru fegnar því að vopnuðum átökum hafi loksins linnt. En þetta öryggi kemur á kostnað sjálfræðis – og það er of hátt verð að mati flestra kvenna.
Enn er von
Um allt Afganistan býr fólk sem hefur upplifað sáran missi. En það býr enn yfir von. Í hverju héraði sem ég hef heimsótt sögðu konurnar mér að þær ætli ekki að gefast upp. Þær ætla ekki sætta sig við útilokun og takmarkanir á réttinum til náms, atvinnu eða til að tjá sig. Þær hafa komið á fót félagasamtökum til að bregðast við þörfum samfélagsins, reka fyrirtæki og sinna enn störfum innan heilbrigðisþjónustunnar.
Það að fara út úr húsi er eðlilegur hluti dagslegs lífs kvenna víða um heim. Fyrir afganskar konur felst ögrun í þeirri enföldu athöfn.
Hvað getum við gert?
Fólk spyr mig gjarnan hvernig hægt sé að styðja við afganskar konur og stúlkur. Hvað getum við gert?
Svarið hljómar einfalt, en það er ummyndandi. Fjárfestið í konum – fjárfestið í þjónustu til kvenna, störfum handa konum og kvenreknum fyrirtækjum, fjárfestið í kvenleiðtogum og kvenreknum félagasamtökum.
Fyrir alþjóðasamfélagið þýðir þetta:
- Aukið langtíma fjármagn til verkefna sem miða að því að efla réttindi kvenna
- Hlusta á raddir afganskra kvenna og heyra beint frá þeim hverjar þarfir þeirra eru
- Tryggja fulla þátttöku kvenna í ákvarðanatökum er varða framtíð landsins, friðarviðræðum og uppbyggingu. Þetta á sérstaklega við um allar sendinefndir sem eiga í viðræðum við talíbanastjórnina. Ekkert meiðir málstað okkar meira en þegar við spyrjum talíbanana „Hvar eru konurnar?“ og þeir spyrja okkur á móti „Hvar eru konurnar ykkar?“
UN Women er í Afganistan og vinnur að því á hverjum degi að bæta líf afganskra kvenna og stúlkna. Við höfum lagt aukið fjármagn í að bæta þjónustu til þeirra, þ.m.t. heilbrigðisþjónustu og tækifæri til menntunar. Slík grunnþjónusta er alltaf mikilvæg, en í umhverfi sem þessu er hún lífsbjargandi.
Við styðjum við kvenrekin fyrirtæki og vinnum að því að auka atvinnutækifæri kvenna í landinu enn frekar. Full atvinnuþátttaka kvenna er lykilþáttur í efnahagslegri enduruppbyggingu landsins.
Við höfum fjárfest í kvenreknum félagasamtökum og grasrótarsamtökum. Kvennahreyfingin er gríðarlega mikilvægur hlekkur í framför hverrar þjóðar.
Dag hvern berjumst við fyrir réttindum afganskra kvenna og stúlkna rétti þeirra til að ákvarða líf sitt sjálfar.
Afganistan er mælisteinninn
Stór fjöldi afganskra kvenna upplifa sig ósýnilegar og finnst sem heimurinn hafi gleymt þeim – nokkuð sem gerir ósýnileika þeirra enn meiri.
Afganistan er ekki eina landið í heiminum þar sem bakslag hefur orðið í réttindum kvenna. En atburðarrásin hér ætti að þjóna sem viðvörun til okkar hinna, því hún sýnir svo greinilega hvernig áratuga framfarir í kvenréttindabaráttunni geta þurrkast út á augabragði.
Baráttan fyrir réttindum afganskra kvenna er alþjóðleg barátta og í raun barátta fyrir kvenréttindum um allan heim. Það sem við gerum nú – eða mistekst að gera – í þágu kvenna og stúlkna í Afganistan er mælisteinn fyrir það sem við stöndum fyrir sem alþjóðasamfélag.
Horfa má á erindi Alison Davidian hér.
