Konur og stúlkur búa enn við lagalegan ójöfnuð, samanborið við karlmenn. Á alþjóðlegum baráttudegi kvenna, 8 mars, kallar UN Women eftir réttindum, réttlæti og aðgerðum fyrir allar konur og stúlkur.
Réttarkerfi, sem eiga að standa vörð um réttindi almennings, hafa brugðist konum og stúlkum um allan heim. Á heimsvísu búa konur aðeins við 64 prósent þeirra lagalegu réttinda sem karlar njóta. Þetta gerir þær berskjaldaðar fyrir mismunun, ofbeldi og jaðarsetningu.
Þetta er á meðal þess sem kemur fram í nýrri skýrslu aðalritara Sameinuðu þjóðanna, Ensuring and Strengthening Access to Justice for All Women and Girls, í tilefni af alþjóðlegum baráttudegi kvenna. Í skýrslunni kemur einnig fram að í meira en helmingi ríkja – 54 prósentum þeirra – er nauðgun enn ekki skilgreind á grundvelli samþykkis. Það þýðir að kona getur orðið fyrir nauðgun án þess að lögin viðurkenni verknaðinn sem glæp. Í þremur af hverjum fjórum löndum heimila landslög enn að stúlkur séu neyddar til hjónabands. Þá kveða lög í 44 prósentum ríkja ekki á um jöfn laun fyrir jafnverðmæt störf. Það þýðir að konur geta enn samkvæmt lögum hlotið lægri laun fyrir sömu vinnu.
„Þegar konum og stúlkum er neitað um réttlæti nær skaðinn langt út fyrir einstök mál. Traust almennings minnkar, stofnanir missa lögmæti sitt og réttarríkið sjálft veikist. Réttarkerfi sem bregst helmingi mannkyns getur ekki haldið því fram að það tryggi réttlæti,” segir Sima Bahous, framkvæmdastýra UN Women.
Menning refsileysis ýtir undir brot
Samhliða bakslaginu gegn jafnrétti kynjanna, hafa brot á réttindum kvenna og stúlkna aukist. Menning refsileysis, sem nær um allan heim, ýtir undir slík brot. Hvort sem þau eigi sér stað innan dómskerfisins, í netheimum eða á átakasvæðum. Lagabreytingar eru samþykktar sem takmarka frelsi kvenna og stúlkna, þagga niður í þeim og ýta undir kynbundið ofbeldi án nokkurra afleiðinga fyrir gerendur. Þar sem tæknin þróast hraðar en regluverkið verða konur og stúlkur fyrir vaxandi stafrænu ofbeldi í umhverfi þar sem refsileysi ríkir og gerendur eru sjaldan dregnir til ábyrgðar. Á átakasvæðum er nauðgun enn notuð sem stríðsvopn og hefur tilkynntum kynferðisofbeldismálum fjölgað um 87 prósent á aðeins tveimur árum.
En framfarir hafa einnig átt sér stað: 87 prósent ríkja hafa sett lög gegn heimilisofbeldi og meira en 40 ríki hafa styrkt stjórnarskrárvarin réttindi kvenna og stúlkna síðasta áratuginn. En lög ein og sér duga ekki. Samfélagsleg viðhorf, svo sem fordómar, og þolendasmánun, ótti og þrýstingur frá samfélaginu, þagga niður í þolendum og hindra að réttlæti nái fram að ganga. Þannig geta jafnvel alvarlegustu ofbeldisglæpirnir, þar með talið kvennamorð, verið látin óátalin.
Réttindi, réttlæti, aðgerðir
Á alþjóðlegum baráttudegi kvenna 2026, undir yfirskriftinni „Réttindi. Réttlæti. Aðgerðir: Fyrir allar konur og stúlkur“, kallar UN Women eftir tafarlausum og afgerandi aðgerðum: Stöðvum refsileysi, verjum réttarríkið og tryggjum jafnrétti – í lögum, í reynd og á öllum sviðum lífsins – fyrir allar konur og stúlkur.
„Nú er rétti tíminn til að rísa upp og láta í sér heyrast fyrir réttindum, réttlæti og aðgerðum – svo að hver kona og stúlka geti lifað í öryggi, tjáð sig frjálslega og notið jafnréttis,” sagði Sima Bahous.
