Sima Bahous, framkvæmdastýra UN Women.
Sima Bahous, framkvæmdastýra UN Women, hélt ræðu frammi fyrir öryggisráði Sameinuðu þjóðanna í gær, þann 22. maí. Hún gerði stöðu kvenna og stúlkna á átakasvæðum að umræðuefni sínu og hvatti öryggisráðið til þess að bregðast við af meiri festu þegar mannréttindabrot eru framin undir yfirskini stríðsreksturs.
Þetta ár markar 25 ár frá því að ályktun 1325 um Konur, frið og öryggi var undirrituð. Ályktunin gerði grein fyrir því að langvarandi friður væri með öllu samofinn kynjajafnrétti. Árið markar einnig 30 ár frá undirritun Pekingsáttmálans, leiðarvísis að réttindum kvenna um allan heim.
Í dag búa meira en 612 milljónir kvenna og stúlkna á átakasvæðum. Þessi tala ætti að kalla fram viðbrögð og aðgerðir frá okkur öllum. Á stríðstímum eru konur og stúlkur ekki aðeins fórnarlömb skotárása. Þær og líkamar þeirra eru gerð að skotmörkum stríðandi fylkinga. Kynbundið ofbeldi á stríðstímum er krísa sem veita þarf sérstaka athygli. Ég veit að Ráðið mun áfram ræða þessi mál af þeirri alvöru sem það krefst.
Í dag mun ég fjalla um tegundir kynbundins ofbeldis sem fá alltof litla athygli: ofbeldi gegn kyn- og frjósemisréttindum kvenna, sprengjuárásir, andleg áföll og hnitmiðaðar árásir á konur í opinberum störfum.
Í átökum verða líkamar kvenna að vígvöllum – þær eru beittar kynferðislegu ofbeldi en þeim er einnig neitað um kyn- og frjósemisréttindi sín. 61% af tilfellum mæðradauða í dag á sér stað í 35 stríðshrjáðum ríkjum. Síðastliðið ár höfum við orðið vitni að því hvernig fæðingardeildir eru gerðar að skotmörkum og hvernig aðflutningur lyfja er hindraður.
Í Afganistan, þar sem 90% kvenna hafa ekki aðgang að nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu, deyr kona á tveggja tíma fresti vegna vandamála tengdum meðgöngu og fæðingu. Þriðjungur þeirra hafði þá þegar fætt barn sitt án lyfja eða læknisaðstoðar. Nú þegar búið er að banna konum að vinna, horfum við fram á að tíðni mæðradauða í Afganistan muni aukast um 50 % fyrir lok næsta árs.
Á Gaza hafa meira en 28.000 konur og stúlkur verið drepnar frá upphafi stríðsins; að meðaltali ein kona og ein stúlka á hverri klukkustund. Tugir þúsunda kvenna hafa fætt barn sitt undir sprengjuregni og skothríð, án deyfinga, hreins vatns eða fullnægjandi þjónustu, á sama tíma og þær eru vannærðar, á flótta og að glíma við áfallastreituröskun.
Þessi atvik eru ekki eðlilegir fylgifiskar vopnaðra átaka, heldur mynstur sem sýna fram á ofbeldi gegn kyn- og frjósemisréttindum kvenna (e. reproductive violence). Í dag hvet ég stofnanir Sameinuðu þjóðanna til að viðurkenna þessa tegund kynbundins ofbeldis og að sækja til saka gerendur slíks ofbeldis. Það að ráðast á sjúkrastofnanir og fæðingadeildir er augljóst brot á alþjóðalögum – og konur og stúlkur gjalda með lífi sínu.
Konur og stúlkur eru alltaf sjaldan álitnar skotmörk í átökum, en raunin er sú að þær eru markvisst gerðar að skotmörkum. Þegar markaðir, fæðingardeildir, stúlknaskólar og heimili eru sprengd, deyja konur og stúlkur – þessar árásir eru ekki óhapp. Árásir sem þessar verða sífellt algengari og sýna skýrt hvernig stríð nútímans eru háð.
Í Mjanmar fjölgaði sprengjuárásum í kjölfar jarðskjálftans í mars, þrátt fyrir að búið hefði verið að lýsa yfir vopnahléi. Fyrir konur og stúlkur þýddi þetta áframhaldandi flótta, skert aðgengi að heilbrigðisþjónustu og aukna hættu á mansali.
Ofbeldi skilur ekki aðeins eftir sig líkamleg ör, heldur einnig andleg ör. Áföll magnast upp með árunum, sérstaklega þegar missir, flótti og stöðugur ótti hlaðast ofan á. Andleg heilsa eru ekki forréttindi fárra – hún getur skilið á milli lífs og dauða.
Á Gaza glíma 75% kvenna við þunglyndi. Meirihluti stúlkna segist óska þess að þær væru dauðar. Í Afganistan lýsa konur sér sem föngum. Í Úkraínu hefur tíðni heimilisofbeldis aukist og meira en helmingur kvenna á flótta segist glíma við þunglyndi.
Þessi tölfræði sýnir okkur djúpstæða þjáningu kvenna og stúlkna á átakasvæðum. Vernd verður að innifela sálrænan stuðning. Án hans munu konur ekki ná heilsu, ekki geta byggt upp samfélagið að stríði loknu og ekki orðið leiðtogar.
Konur sem fjalla um vandann, svo sem blaðakonur, aðgerðasinnar og stjórnmálakonur, eru gerðar að skotmörkum. Verði þær ekki fyrir líkamlegu ofbeldi vegna þessa, verða þær fyrir grófu stafrænu ofbeldi: djúpfölsunum, áreitni og vegið er að mannorði þeirra. Starfræn rými hafa því einnig orðið að vígvelli.
Í Úkraínu höfðu 81% blaðakvenna orðið fyrir starfrænni áreitni.
Í Jemen hafa djúpfalsanir og áreitni orðið til þess að fjöldi blaðakvenna hættir í faginu.
Þessar árásir eru markvissar og það þarf að taka á þeim.
Frá því að ályktun 1325 var samþykkt, hefur öryggisráðið ítrekað stuðning sinn við „fulla og jafna þátttöku kvenna“. En hvernig geta konur tekið þátt ef það ógnar lífi þeirra?
Öryggi og þátttaka eru óaðskiljanleg. Án öryggis geta konur ekki komið saman, geta ekki tjáð sig opinberlega og geta ekki orðið leiðtogar. Án aðkomu kvenna munu friðarsamningar ekki endast.
Ég er hingað komin með þrjár kröfur:
Sú fyrsta er að öryggisráðið verði að gera meira til að styðja við konur og stúlkur. Kynbundið ofbeldið viðgengst meðal annars vegna þess að gerendur þurfa ekki að sæta ábyrgð.
UN Women vinnur þreytulaust að því að sækja rétt kvenna og stúlkna sem beittar hafa verið ofbeldi á stríðstímum.
Önnur krafan er sú að þið styðjið betur við kvenrekin félagsamtök sem starfa á víglínunni. Í Súdan, Kongó og öðrum ríkjum skrá konur niður tilkynningar um kynbundið ofbeldi á stríðstímum og reka skýli fyrir fólk á flótta. Án fjármagns munu þessi samtök ekki geta starfað áfram. Styðjið við þau fjárhagslega og í samtölum ykkar við aðildarríkin sem eiga í hlut.
Þið getið treyst á að UN Women haldi áfram að styðja við kvenrekin félagasamtök. Árið 2024 útdeildum við 110 Bandaríkjadölum til kvenrekinna félagsamtaka, flest þeirra starfandi á átakasvæðum.
Í þriðja lagi, viðurkennið jafnrétti sem mikilvægan hlut í þjóðaröryggi ríkja. Besta vörnin sem við getum veitt konum og stúlkum er vald yfir eigin lífi. Þegar konur eru valdefldar vernda þær ekki aðeins fjölskyldur sínar, heldur einnig samfélög sín.
Það er ómögulegt að koma á friði ef öryggi kvenna og stúlkna er ekki tekið með í reikninginn. Okkur ber skylda til þess undir alþjóðalögum, sem Sameinuðu þjóðirnar og sem öryggisráð SÞ.
Takk fyrir.
