Stríðin í Úkraínu hefur ekki aðeins haft áhrif á líf kvenna í Úkraínu, heldur um allan heim.
Stríðið í Úkraínu hefur ekki aðeins haft gríðarleg áhrif á líf kvenna og stúlkna í Úkraínu, heldur einnig um allan heim; það hefur ýtt undir kynbundinn ójöfnuð, fæðuóöryggi, vannæringu og orkuskort í fjölda ríkja. Í nýrri skýrslu UN Women er fjallað um kynjuð áhrif stríðsins í Úkraínu, þ.m.t. orkufátækt og aukið fæðuóöryggi.
Hækkun neysluverðs hefur ógnað lífsviðurværum kvenna um allan heim og hægt á framförum í þágu Heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna. Áhrif stríðsins á gas- og olíuflutning í heiminum, og á korn- og sólblómaolíu útflutning frá Úkraínu hafa haft talsverðar afleiðingar á afkomu fólks um allan heim, þ.m.t.
- Aukið á fæðuóöryggi fjölda fólks
- Ýtt undir endurhvarf til óvistvænna orkugjafa (kola og opinna eldstóa) til upphitunar heimila og eldunar
- Fjölgað tilfellum kynbundins ofbeldis
- Ýtt undir að konur séu þvingaðar til kynlífsathafna gegn fæðu og húsnæði
- Aukið tíðni þvingaðra barnahjónabanda. Tala þvingaðra barnahjónabanda hefur tvöfaldast á einu ári á þeim svæðum Eþíópíu sem hafa orðið hvað verst úti í þurrkum.
Matarkista heimsins
90 prósent alls hveitis sem flutt var inn til Armeníu, Aserbædsjans, Georgíu, Mongólíu og Sómalíu var ræktað í Rússlandi og Úkraínu. Þessi lönd búa nú við meira fæðuóröyggi en áður. Eins var Úkraínu einn helsti framleiðandi hveitis fyrir World Food Programme (WFP), sem dreifir hveiti og matvælum til rúmlega 115,5 milljón einstaklinga í meira en 120 löndum víðsvegar um heiminn.
Úkraína var jafnframt einn helsti framleiðandi alls hveitis sem flutt var inn til Líbanon og hefur hveitiskorturinn ýtt enn frekar undir það ófremdarástand sem ríkir í Líbanon.
Sameinuðu þjóðirnar áætla að um 30% alls ræktarlands í Úkraínu verði ekki brúklegt til uppskeru þetta árið vegna skorts á mannafla og eyðileggingar lands. Eins er ólíklegt að hægt verði að sá fyrir uppskeru næsta árs af sömu ástæðu. Áhrifa stríðsins mun því gæta víða og lengi.
- 345 milljónir í 82 löndum búa í dag við mikið fæðuóöryggi, þetta er um 200 milljónir fleiri en fyrir COVID
- 50 milljónir í 45 löndum standa frammi fyrir svo miklu fæðuóöryggi að talað er um neyðartilfelli (e. facing emergency or worse levels of acute food insecurity)
- Kynjahallinn í fæðuóöryggi óx úr 1,7% árið 2019 í 4% árið 2021
- 31,9% kvenna búa við nokkuð eða talsvert fæðuóöryggi, samanborið við 27,6% karlmanna
- Árið 2022 tvöfaldaðist sá fjöldi kvenna er þurfa á neyðaraðstoð frá WFP að halda
Úkraínskar konur búa við meiri ójöfnuð
UN Women framkvæmdi greiningu á kynjuðum áhrifum stríðsins (e. rapid gender analysis) á líf úkraínskra kvenna sem leiddi í ljós að konur hafa takmarkað matarinntöku sína í kjölfar átakanna. Þetta gera þær til að tryggja nægan mat til barna, eldra fólks og veikra.
Þessar upplýsingar eru í samræmi við sambærilegar greiningar frá öðrum ríkjum: Í Sómalíu kváðust karlmenn borða minna vegna fæðuskorts, en konur slepptu því alfarið að borða og gáfu börnum sínum í staðinn; Í Líbanon sögðust 85% kvenna borða minna sökum fæðuskorts, samanborið við 57% karlmanna.
Þá hefur takmarkað aðgengi að rafmagni og hita haft mikil áhrif á daglegt líf kvenna í Úkraínu. Þær sjá um að safna eldiviði til upphitunar húsa og matreiðslu og sækja vatn í ár og læki. Skert aðgengi að rafmagni hefur einnig áhrif á upplýsingaflæði og -öflun fólks.
Tölur frá ríkjum Evrópu sýna að konur og einstæðir foreldrar eru líklegri til að búa við orkufátækt en aðrir hópar sökum lágra tekna. Þessar tölur eru í samræmi við það sem nú á sér stað í Úkraínu, þar sem 92,2% einstæðra foreldra eru konur.
Nauðsynlegt að bregðast við
Vopnuð átök og náttúruhamfarir hafa öðruvísi áhrif á konur og stúlkur, en á karla. Þar sem áhrif átaka eru kynjuð, er áríðandi að viðbrögðin taki einnig tillit til kyns. Sé það ekki gert, mun það aðeins auka á kynbundinn ójöfnuð. Þó þessar upplýsingar liggi reiðum höndum, er sjaldan eða aldrei tekið tillit til kyns í viðbragðsáætlunum.
UN Women hvetur ríkisstjórnir og alþjóðastofnanir til að bregðast við þessum upplýsingum.
