Ilayda Eskiter-Schoğlu berst gegn blæðingaskömm. Mynd/Mustafa Çavuş.
Ilayda Eskiter-Schoğlu er mannréttindalögfræðingur og aktívisti frá Tyrklandi. Frá árinu 2011 hefur hún barist fyrir blæðingaheilbrigði kvenna og stúlkna og gegn blæðingaskömm í heimalandi sínu.
Að sögn Eskiter-Schoğlu hefur hún dregið fimm mikilvæga lærdómspunkta úr starfi sínu í þágu blæðingaheilbrigðis sem hún deilir hér með okkur.
-
Þegar hamfarir dynja á, gleymast þarfir kvenna og stúlkna
Eskiter-Schoğlu hóf aktívisma sinn í kjölfar gríðarlegs jarðskjálfta sem reið yfir heimabæ hennar Van, í austur-Tyrklandi, árið 2011. Eftir skjálftann unnu Eskiter-Schoğlu og fleiri konur að því að setja saman neyðarkassa fyrir einstaklinga sem höfðu neyðst til þess að flýja heimili sín. Í miðjum klíðum uppgötvuðu þær að þær höfðu gleymt að gera ráð fyrir tíðarvörum í kassana. Það var þá sem Eskiter-Schoğlu áttaði sig á því hversu auðveldlega þarfir kvenna og stúlkna gleymast þegar hamfarir dynja á.
„Það er svo fjarstæðukennt hversu ósýnilegar blæðingar eru. Jafnvel í rými fullu af konum og stúlkum, gleymdum við að hugsa út í þarfir kvenna á blæðingum. Þetta varð til þess að ég fór að velta fyrir mér tíðafátækt og blæðingaskömm og af hverju blæðingar eru enn svona mikið feimnismál í okkar samfélagi,“ útskýrir Eskiter-Schoğlu.
Það getur reynst þrautinni þyngri fyrir konur og stúlkur að verða sér úti um tíðarvörur á tímum átaka og hamfara. Fjöldi kvenna og stúlkna notast þá við tuskur eða ónýtar flíkur, dagblöð og jafnvel laufblöð meðan á blæðingum stendur. Þessar heimagerðu tíðavörur eru óþægilegar og geta valdið þvagfærasýkingum og bakteríu- og sveppasýkingum í leggöngum. Skortur á hreinu vatni, hreinlætisaðstöðu, verkjalyfjum og næði gerir blæðingar að erfiðri upplifun fyrir fjölda kvenna og stúlkna á átakasvæðum.
-
Blæðingaskömm kemur í veg fyrir að konur hljóti aðstoð
Eskiter-Schoğlu segir helstu hindrunina fyrir aktívista vera þá miklu blæðingaskömm sem enn ríki víða.
„Það er ekki auðvelt að ræða blæðingar eða kynheilbrigði í Tyrklandi,“ segir Eskiter-Schoğlu. Félagasamtök hennar, We Need To Talk, taka á skömminni með því að skapa vettvang þar sem þessi mál eru rædd á eðlilegan og opinskáan hátt. „Þetta er spurning um grundvallarmannréttindi þeirra einstaklinga sem fara á blæðingar.“ -
Menntun er máttur
Kynfræðsla er ekki hluti af námskrá tyrkneskra grunnskóla. Mörg börn fara því á sínar fyrstu blæðingar án þess að hafa fengið nægilegar upplýsingar um þær eða stuðning frá fjölskyldu. Eskiter-Schoğlu er þeirrar skoðunar að tyrkneskir skólar eigi að veita börnum kynfræðslu og fræðslu um kynheilbrigði. Það valdeflir þau börn sem fara á blæðingar og eykur skilning hjá drengjum og þeim sem ekki fara á blæðingar.
„Tíðafátækt snýst ekki aðeins um aðgengi, eða skort þar á, á tíðavörum. Hún felur einnig í sér vöntun á upplýsingum og þekkingu.“
Á heimsvísu veita aðeins 39 % skóla fræðslu um blæðingar til nemenda. Ljóst er að milljónir ungra einstaklinga hljóta því ekki upplýsingarnar sem þau svo nauðsynlega þurfa. Ný rannsókn frá Bandaríkjunum leiddi í ljós að skólabörn vita meira um líffræði froska en kvenna. Rannsóknin leiddi einnig í ljós að 90 % barna telji mikilvægt að aflétta blæðingaskömm.
„Þar sem stór hluti drengja og karlmanna hlýtur aldrei fræðslu um blæðingar, er vanþekking þeirra og skortur á samkennd ein ástæða þess að tíðafátækt og blæðingaskömm viðgengst enn í dag.“ -
Viðurkennum tíðavörur sem nauðsynjavörur
Eftir áralanga baráttu gegn blæðingaskömm sáu Eskiter-Schoğlu og félagar hennar loks uppskeru erfiðis síns þegar virðisaukaskattur á tíðavörum var lækkaður í Tyrklandi.
„Þrátt fyrir erfitt pólitískt landslag tókst okkur að sannfæra þingið um að tíðavörur væru nauðsynjavörur,“ rifjar Eskiter-Schoğlu upp. -
Samstaðan knýr fram breytingar
Samstaða er það sem knýr Eskiter-Schoğlu áfram í starfi sínu. Hún segist ekki aðeins finna fyrir samstöðu í starfi sínu með We Need To Talk, heldur einnig á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, í kröfugöngum og innan alþjóðlegu kvennabaráttunnar. Hún segist einnig bera með sér visku og seiglu ömmu sinnar, konu sem var gift á barnsaldri og ól upp og menntaði sjö börn sín.
„Hún var vön að segja: „Fólk hendir steinum í það tré sem ber mestan ávöxt.“ Það þýðir að hreyfing okkar ber ávöxt. Hún valdeflir konur og stúlkur.“
