Við lok níunda áratugarins tóku sig saman nokkrar konur hér á landi og stofnuðu UNIFEM landsnefnd. Frumkvöðullinn Sæunn Andrésdóttir kynntist starfsemi UNIFEM á kvennaráðstefnu í Osló árið 1988 og vakti sjóðurinn athygli hennar og áhuga. Í kjölfarið bauðst henni að sækja 3. Heimsþing UNIFEM sem haldið var í Finnlandi, sem hún sótti ásamt vinkonu sinni, Kristjönu Millu Thorsteinsson. Að þingi loknu var ekki aftur snúið og stofnuðu þær ásamt Grétu Gunnarsdóttur lögfræðingi, landsnefnd UNIFEM á Íslandi ári síðar. Sæunn var kosinn fyrsti formaður landsnefndarinnar, kosið var í fimm manna stjórn og mættu tíu manns á stofnfundinn.

Þróunarmál voru ekki mikið til umræðu á Íslandi á þessum tíma, hvað þá staða kvenna í þróunarlöndum og var áhugi almennings fyrir UNIFEM í takt við umræðuna. Ef það hefði ekki verið fyrir elju og óeigingjarnt starf kvennanna, sem unnu í sjálfboðavinnu á kvöldin og í frítíma sínum að samtökunum meðfram fullu starfi, hefði starf landsnefndarinnar aldrei náð dampi. Sjóðinn kynntu þær með blaðaskrifum, fréttabréfum og morgunverðarfundum með það að markmiði að kynna landsnefndina fyrir ríkisstjórn Íslands í þeirri von um að koma henni á fjárlög.

Fram kemur í ársskýrslu félagsins frá árinu 1996 að erfitt hefði verið að komast að í fjölmiðlum þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir. Samkvæmt stofnendum voru fyrstu ár landsnefndarinnar erfið vegna takmarkaðs áhuga og skilnings á málefninu. Árið 1998 tókst loks ætlunarverkið og var landsnefndin sett á fjárlög. Þannig gekk landsnefndin næstu árin, með sjálfboðastarfi stjórnarmeðlima og velunnara. Með árunum jókst svo áhugi hjá stjórnvöldum, einkageiranum og almenningi fyrir starfi landsnefndar UNIFEM.

Árið 2004 var ákveðið að UNIFEM og UNICEF á Íslandi myndu deila skrifstofuhúsnæði ásamt Miðstöð Sameinuðu þjóðanna á Íslandi. Árin 2005-2008 var höfuðáherslan í starfinu lögð á ofbeldi gegn konum og alnæmi og hvernig það helst í hendur.

Árið 2006 er fyrsta starfskona landsnefndarinnar ráðin í fullt starf en það var Birna Þórarinsdóttir sem starfaði undir stjórn félagsins. Á sama ári færðist fókusinn yfir á einkageirann og hófu bankar og fyrirtæki að styrkja landsnefndina.

Árið 2008 tók Steinunn Gyðu-og Guðjónsdóttir við starfi framkvæmdastýru landsnefndarinnar. Eftir að í ljós kom aukinn áhugi fyrirtækja og einstaklinga til þess að styrkja málstaðinn ýtti landsnefndin úr vör fyrstu landssöfnun félagsins, svokallaðri Fiðrildaviku sem fól í sér þá nýbreytni að eyrnamerkja fé ákveðnum löndum. Fiðrildasöfnunin fór fram í mars árið 2008 til styrktar konum í Líberíu, Súdan og Kongó. Til að vekja athygli á málstaðnum voru m.a. sýndar örmyndir um ofbeldi gegn konum í sjónvarpi auk þess sem gengið var til góðs í svokallaðri Fiðrildagöngu. Bauðst fólki að styðja við átakið með því að kaupa hekluð brjóst auk þess sem haldinn var fjáröflunarkvöldverður í húsi frímúrara á alþjóðlegum baráttudegi kvenna þann 8. mars. Átakið vakti töluverða eftirtekt og söfnuðust hvorki meira né minna en um nítíu og tvær milljónir króna.

Þegar þá var komið hafði margt vatn runnið til sjávar í geiranum og gjörbreyting hafði orðið á viðhorfi Íslendinga til þróunarmála frá upphafsárum landsnefndarinnar.

Næstu árin lagði landsnefndin áfram höfuðáherslu á fjáröflun og vitundarvakningu en hélt þó áfram að þróa nýjar leiðir. Lögð var áhersla á að ná til almennings í starfinu með það að markmiði að hvetja almenning til að styrkja starf landsnefndarinnar með lágum upphæðum mánaðarlega í þeirri hvatningu að standa með „systrum sínum“ um allan heim og vera þar með hluti af Systralagi UNIFEM.

Árið 2011 var stigið stórt skref tekið í sögu landsnefndarinnar þegar UNIFEM sjóðurinn var sameinaður nokkrum smærri rannsóknarstofnunum um kynjajafnrétti innan Sameinuðu þjóðanna. UN Women var sett á fót og markar söguleg tímamót þar sem SÞ skipa fyrstu stofnunina sem starfar einungis í þágu kvenna og jafnréttis. Með stofnun UN Women sýndu aðildarríki SÞ í verki hve nauðsynlegt er að sinna jafnréttismálum og vinna að því að auka valdeflingu kvenna í þróunarlöndum og á stríðshrjáðum svæðum.

Um svipað leyti og UN Women er stofnað er Inga Dóra Pétursdóttir ráðin framkvæmdastýra landsnefndar UN Women á Íslandi og starfar enn. Upp úr stofnun UN Women hafa jafnréttismál verið í forgrunni utanríkisstefnu Íslands og almenningur tekur málefninu vel og óhætt er að segja að veigamikil jafnréttisvakning hafi átt sér stað á Íslandi undanfarin ár. Til að mynda hefur Ísland verið í fyrsta sæti á lista World Economic Forum yfir lönd þar sem best er að fæðast stúlka og vera kona, nú sjöunda árið í röð og um þessar mundir styrkja tæplega sex þúsund manns verkefni UN Women með mánaðarlegum framlögum. Þessi vöxtur mánaðarlegra styrktaraðila Systralagsins hefur gert íslensku landsnefndinni, sem er ein fjórtán landsnefnda í heiminum, að senda annað hæsta framlag til verkefna UN Women í ár, annað árið í röð. Þá ekki miðað við höfðatölu.

Helstu áherslur í starfi landsnefndarinnar í dag eru fjáröflun, vitundarvakning um jafnrétti auk réttindagæslu þar sem samtökin sinna fræðslu friðargæsluliða og annarra útsendra sérfræðinga um ályktun öryggisráðsins 1325 sem snertir konur, frið og öryggi. Sú jákvæða þróun hefur einnig sér stað  að karlmönnum í hópi mánaðarlegra styrktaraðila hefur fjölgað umtalsvert og eru karlmenn nú 1/3 hluti styrktaraðila Systralagsins. Þar spilar eflaust hin alþjóðlega HeForShe hreyfing UN Women stóra rullu, sem miðar að því að hvetja karlmenn til að beita sér fyrir kynjajafnrétti.

Skrifstofan hefur stækkað og vaxið hratt síðastliðin ár. Í dag sitja níu manns, konur og karlmenn, í stjórn samtakanna og eru fjórar starfskonur á skrifstofunni í föstu starfi auk mikils fjölda fólks í hlutastarfi við götukynningar og úthringingar. Þess ber einnig að geta að landsnefndin á í góðu samstarfi við utanríkisráðuneytið og á stóran hóp samstarfsaðila víða úr samfélaginu ekki síst úr einkageiranum.

 

Heimild

Margrét Rósa Jochumsdóttir, „Landsnefnd UNIFEM á  Íslandi: Saga, áherslur og aðferðir“ MA-verkefni í þróunarfræðum við Háskóla Íslands. 2008.